వైకుంఠనాథుడు చల్లని కన్నులు వెదజల్లే కాలం. తెల్లవారుజామున దేవతలందరూ శ్రీహరిని పూజిస్తారు. “వైకుంఠ ఏకాదశి” ఉత్తర ద్వారం నుండి శేషశయన స్వామిని దర్శించే పండుగ. భక్తులు ‘ముక్కోటి ఏకాదశి’ని ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన బంగారు రోజుగా భావిస్తారు. మా హడావిడి ఆకాశంలోని నక్షత్రాలను అనుసరిస్తుంది మరియు విష్ణువును విశ్వరూపంగా చూస్తుంది. వైకుంఠ ఏకాదశి సందర్భంగా విష్ణుతేజాన్ని చూద్దాం.
విష్ణువు అంటే వ్యాపించినవాడు. వ్యాప్తి అనేది జీవసంబంధమైన ఆస్తి. ప్రకృతి ధర్మం. విశ్వం అంతా అయిపోయింది. వాసుదేవుడు సర్వవ్యాపి మరియు శాశ్వతుడు. శక్తి యొక్క సర్వవ్యాప్త రూపాలను ఇవ్వడం కష్టం. అయితే భారతీయులు విష్ణువుకి “విశ్వరూపం” ఇచ్చారు. మన పురాణాలలో కేవలం విష్ణువు అవతారం మాత్రమే విశ్వరూపాన్ని చూపుతుందని కథలు ఉన్నాయి. భారతీయ పవిత్ర రూపాలను నక్షత్రాలుగా చూసిన ఋషులు పురుషసూక్తంలో స్పష్టంగా చూపారు. అంటే “అహోరాత్రే పార్శ్వే నక్షత్రాణి రూపం అశ్వినౌ వ్యత్తం- భగవంతుడికి అహోరాత్రులు రెండు వైపులా ఉంటే, అతను అశ్విన్యాది నక్షత్ర రూపంలో ఉంటాడు”. నక్షత్రం అంటే నాశనం లేనిది. అవినాశి పరమ విష్ణువు.
ఆకాశాన్ని నిరంతరం పరిశీలించడం, వివిధ రాశుల ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయడం మరియు వాటి సూర్యోదయం మరియు సూర్యాస్తమయ సమయాలను గుర్తుంచుకోవడం భారతీయుల మొదటి నుండి శాస్త్రీయ ప్రయత్నం. దీనిని “ఖోగా వేధ” అంటారు. మన ఋషులు నక్షత్రాలను సహజ మార్పుకు సూచికలుగా అధ్యయనం చేశారు. చాలా రాశులకు ఇలాంటి కథలు ఉన్నాయి. మన “భ చక్రం” (రాశి చక్రం)లో స్వాతి నుండి శ్రవణం వరకు ఉన్న నక్షత్రాలు వరుసలో ఉంటాయి. ఈ ఎనిమిది నక్షత్రాల వరుసను మనం నిశితంగా పరిశీలిస్తే, మనకు ఆకాశంలో విష్ణుమూర్తి మూర్తి కనిపిస్తుంది. దీనిని విష్ణు మండలము అంటారు. వేద సాహిత్యంలో ఈ రాశికి అనేక మంత్రాలు ఉన్నాయి. ఇందులో శ్రావణానికి విష్ణువు, నక్షత్రాలకు వాయువు అధిపతి. రామాయణం మరియు మహాభారతం వంటి ఇతిహాసాల నుండి విష్ణువు యొక్క అవతారం యొక్క సహచరుడిగా వాయువు మనకు తెలుసు. రాముడు వాయు కుమారుడైన హనుమంతునితో కలిసి ఉంటాడు మరియు మహాభారతంలో వాయు కుమారుడు బీమా తన ధర్మ స్థాపనలో కృష్ణుడితో కలిసి ఉంటాడు.
ఈ నక్షత్రాల శ్రేణిని అనుసరించే వివిధ ఏకాదశలకు వేర్వేరు పేర్లు ఉన్నాయి. ఆషాఢ శుక్ల ఏకాదశి నాడు, నక్షత్రాల వరుస (స్వాతి నుండి శ్రవణం వరకు) భూమి నుండి చూస్తే శయనించిన విష్ణువు వలె కనిపిస్తుంది. అందుకే దీనిని “శయన ఏకాదశి” అంటారు. దీనినే తొలి ఏకాదశి అంటారు. ఉపవాసం ప్రారంభమవుతుంది. యాతులి చాతుర్మాస్య దీక్షను ఆచరించే సమయం కూడా ఇదే. తర్వాత ఒక్కో ఏకాదశికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉండడం చూస్తాం. భాద్రపద శుక్ల ఏకాదశి సమయంలో, నక్షత్ర రేఖ భూమి నుండి చూసినట్లుగా కొన్ని మార్పులకు గురైంది, అందుకే దీనికి “పరివర్తన ఏకాదశి” అని పేరు వచ్చింది. పడుకున్నట్లు ఉన్న విష్ణుని కాస్త నొక్కేసి ఓ పక్కకి తిరిగినట్టు ఉన్నాడు. కార్తీక శుక్ల ఏకాదశి ఉత్తర ఆకాశంలో మళ్లీ అదే నక్షత్రం ఏర్పడుతుంది. దీనిని “ఉత్థాన ఏకాదశి” అంటారు. ఆషాఢ శుక్ల ఏకాదశి నాడు దక్షిణాకాశంలో శయనించిన శ్రీమహావిష్ణువు కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశిలో మేల్కొని, ఈ నాలుగు మాసాలలో విష్ణుమూర్తిని స్మరించి, మళ్లీ పూజల కోసం పరమేశ్వరుడిని ఆహ్వానించే సంప్రదాయం చాతుర్మాస్య వ్రతాలు. మార్గశిర శుక్ల ఏకాదశి సమయానికి బస్టాండ్ ఫిగర్ అంటే నడుము నుండి పైకి లేచినట్లు కనిపిస్తుంది. అర్జునుడికి గీతను బోధించడానికి శ్రీకృష్ణుడు నక్షత్రాలలో ప్రత్యక్షమైనందున ఈ రోజును “పోధన ఏకాదశి” అని పిలుస్తారు. దానిని “గీతా జయంతి”గా జరుపుకుంటాము. నక్షత్ర రూప గీత బోధక్ ఆకాశంలో మన ముందు కనిపించాడు.
ఉత్తరాయణం తర్వాత పుష్య మాసంలో వచ్చే ఏకాదశి నాడు, విష్ణువు (స్వాతి నుండి శ్రావణం వరకు) ఉత్తరాకాశంలో పూర్తిగా కనిపిస్తాడు. అతను రాత్రి ఆకాశంలో గొప్ప కాంతితో కనిపించాడు. ఈ ప్రత్యేకమైన రోజున వైకుంఠాన్ని సంపూర్ణంగా దర్శనం చేసుకున్నందున దీనిని “వైకుంఠ ఏకాదశి” అంటారు. ముక్కోటి దేవతలకు సంతోషకరమైన రోజు కాబట్టి దీనిని సాంప్రదాయకంగా “ముక్కోటి ఏకాదశి” మరియు “మోక్షద ఏకాదశి” అని వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. తొలి ఏకాదశి నుండి వైకుంఠ ఏకాదశి వరకు ఆకాశంలో విష్ణు నక్షత్రాన్ని గమనించడం ద్వారా ఈ స్వభావం యొక్క మార్పును మనం గమనించవచ్చు.
ఉత్తరాకాశం, ఉత్తరాయణం, నక్షత్ర మండలంలో పూర్ణ విష్ణుమండల స్వరూపాన్ని చూసే పండుగ ‘వైకుంఠ ఏకాదశి’. మనం వ్రతాలు చేసేటపుడు ఇంట్లో కట్టుకునే పాలవెల్లి ఆకాశంలోని నక్షత్రాలకు ప్రతీక. అదేవిధంగా, ఆలయంలో ఉత్తర ద్వారం దర్శనం ఉత్తర ఆకాశంలో కనిపించే నక్షత్ర దర్శనానికి చిహ్నం. ఉత్తరాయణం ప్రకృతిలో సమతుల్యత మరియు ప్రశాంతత కలిగిన సమయం. ఈ సమయంలో వైకుంఠాన్ని పూజించడం వల్ల ఆయురారోగ్యాలు, సంపదలు చేకూరుతాయని హిందువుల నమ్మకం. దీని చిహ్నం వైకుంఠ ఉత్తర ద్వారం దర్శనం. ఇదే దారి. అందరూ పాటించే విధానం. దానిని పాటిద్దాం.
