హైదరాబాద్ మెట్రోలోని నమస్తే తెలంగాణ సెంటర్‌లో ఒక సంగ్రహావలోకనం

గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం, అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఆలస్యంగా వ్యవహరిస్తున్నాయి. దేశంలో తగిన రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు లేకుంటే, 2050 నాటికి పెరిగే 50% పట్టణ జనాభా పేద పరిస్థితుల్లో జీవించవచ్చు.

నగరాలకు వలసలు పెరగడం వల్ల పట్టణ ప్రాంతాల్లో జనాభా పెరుగుదల గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే రెట్టింపు. అందువల్ల, 2023 నాటికి, చైనా పట్టణ జనాభా 1961లో 17.97% నుండి 35.87%కి పెరుగుతుంది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ నిష్పత్తి 31.16%.

ఈ నేపథ్యంలో, ప్రధాన ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ ద్వారా తప్పనిసరిగా పాస్‌వే, MMTS, లైట్ రైల్ మరియు మోనోరైల్ వ్యవస్థలు మరియు నగరానికి కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలైన నీటి సరఫరా మరియు మురుగునీటి శుద్ధి వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం తక్షణ అవసరం. నగరం. దీంతో ప్రైవేట్ కార్ల వినియోగం తగ్గుతుంది. ఇంధన సంరక్షణ, కాలుష్య నివారణ, వాయు కాలుష్య సంబంధిత వ్యాధుల నివారణ, రోడ్డు ప్రయాణం వల్ల ఏర్పడే కీళ్ల సంబంధిత సమస్యల నుంచి ప్రయాణికులు తక్కువ ఖర్చుతో తమ గమ్యస్థానాలకు చేరుకుంటారు. ఇవి అందరికీ తెలిసిన నిజాలు.

గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం, అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఆలస్యంగా వ్యవహరిస్తున్నాయి. దేశంలో తగిన రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు లేకుంటే, 2050 నాటికి పెరిగే 50% పట్టణ జనాభా పేద పరిస్థితుల్లో జీవించవచ్చు. సబ్ వే ప్రాముఖ్యతపై దేశంలోని పట్టణాభివృద్ధి, పర్యావరణ, రవాణా రంగ నిపుణులు నలభై ఏళ్లుగా విస్తృతంగా పరిశోధనలు చేస్తున్నా పాలకులు వినడం లేదు. జనాభా సంఖ్య ఆధారంగా దేశంలోని ప్రధాన నగరాల్లో వృద్ధులు, సబ్‌వే మరియు ర్యాపిడ్ రైలు వ్యవస్థలను నిర్వహించే పాత్రను ఈ కేంద్రం పోషించాల్సి ఉంది, అయితే ప్రస్తుతం ఇది నెమ్మదిగా నడుస్తోంది. కొన్ని రాష్ట్రాలపై వివక్ష ఉంది. బీఆర్ఎస్ జాతీయ చైర్మన్ కె.చంద్రశేఖర్ రావు మాట్లాడుతూ.. కేంద్ర ప్రభుత్వ పాలనలో గుణాత్మక మార్పు రాకుంటే ఈ తరుణంలో దేశ అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రాజెక్టులు నిర్మించడం సాధ్యం కాదన్నారు. 27 నగరాల్లో సబ్‌వేల నిర్మాణం వివిధ దశల్లో ఉండగా, వాటిలో 15 831 కిలోమీటర్ల మేర మాత్రమే పనిచేస్తున్నాయి. మరో 475 కిలోమీటర్లు నిర్మాణంలో ఉండగా, 372 కిలోమీటర్ల ప్రాజెక్టులకు అనుమతి లభించి నిర్మాణాలు ప్రారంభించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.

1056 కి.మీ కొత్త మెట్రో, మెట్రోలైట్ మరియు మెట్రోనియో ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి ప్రతిపాదనలు వివిధ దశల్లో ఉన్నాయి. అందులో విశాఖపట్నం, విజయవాడలో మెట్రో లైన్ల నిర్మాణం, అలాగే తెలంగాణలోని వరంగల్‌లో మెట్రోనియో రైళ్ల నిర్మాణాన్ని ప్రతిపాదించారు. 2017లో కేంద్రం తీసుకొచ్చిన సబ్ వే విధానం కూడా సజావుగా సాగుతోంది. ఈ సమయంలోనే, తెలంగాణ, కేరళ, తమిళనాడు, బెంగళూరు మరియు కోల్‌కతా వంటి నగరాలు తమ వనరులు, ఆలోచనలు మరియు ప్రణాళికలను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు కేంద్ర సహకారాన్ని కోరుతున్నాయి. ఈ విషయంలో ఇప్పటికీ నిబంధనల పేరుతో రాజకీయ వివక్ష కొనసాగుతోంది. హైదరాబాద్, కొచ్చిన్ వంటి నగరాలు కూడా తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.

ఢిల్లీ చుట్టుపక్కల రాష్ట్రాల్లో పంట వ్యర్థాలను తగలబెట్టడం వల్ల వచ్చే పొగమంచును పక్కన పెడితే, వలసలు పెరగడంతో నగరం విస్తరిస్తోంది, లక్షలాది మంది ప్రజలు లక్షలాది వాహనాల్లో ప్రయాణిస్తున్నారు. ఫలితంగా, డెర్రీ నగరంలో కాలుష్యం ఎన్నడూ లేనంతగా అత్యధిక స్థాయిలో ఉంది. ఢిల్లీ మెట్రో కార్పొరేషన్ మెట్రోమ్యాన్ శ్రీధరన్ నేతృత్వంలో స్థాపించబడింది మరియు 1998లో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. 2002 నాటికి, మొదటి 34 కిలోమీటర్ల లైన్ పూర్తయింది, పూర్తిగా భూగర్భంలో మరియు ప్రయాణీకులకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. శ్రీధరన్‌ ఒత్తిడి మేరకు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ కుల్‌దీప్‌ సింగ్‌ సమర్థతతోపాటు కాలుష్య నివారణకు సీఎన్‌జీ బస్సును ఏర్పాటు చేశారు. అదనంగా, పెద్ద సంఖ్యలో సబ్‌వే నిర్మాణ సహకార ఆర్డర్‌ల కారణంగా, ఇప్పటివరకు 390 కిలోమీటర్లు పూర్తయ్యాయి. ఢిల్లీలోని ఫరీదాబాద్, నోయిడా మరియు గురుగం మధ్య రోజుకు 5.2 మిలియన్ల మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణిస్తున్నారు.

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, హైదరాబాద్ ఐదవ అతిపెద్ద జనాభా (6.809 మిలియన్లు) కలిగి ఉంది మరియు నేడు దాదాపు రూ. 1.16 బిలియన్లకు చేరుకుంది. 2023 చివరి నాటికి హైదరాబాద్‌లో 18,000 మంది నివాసం ఉంటారని, 2036 నాటికి ఈ సంఖ్య 57.3%కి చేరుతుందని, మొత్తం జనాభా 230 మిలియన్లకు చేరుతుందని కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ నేషనల్ పాపులేషన్ మిషన్ పేర్కొంది. పట్టణ జనాభా జాతీయ సగటు కంటే ఇప్పటికే 12.5 శాతం ఎక్కువగా ఉంది మరియు 2036 నాటికి 18.3 శాతానికి పెరుగుతుంది.

ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం 2022 అక్టోబర్‌లో రూ.9,549 కోట్లతో బీహెచ్‌ఈఎల్‌ నుంచి లఖ్డీకాపూల్‌, మియాపూర్‌-మైత్రినగర్‌ 31 కి.మీల హైదరాబాద్‌ మెట్రో రెండో దశ ప్రతిపాదనను కేంద్రానికి పంపగా, 2022 అక్టోబర్‌లో డిసెంబర్‌లో ప్రతిపాదన వచ్చింది. 14 అంశాల కోసం మెయిల్‌లో తిరిగి వచ్చింది. మంత్రి కేటీఆర్ స్వయంగా వివరణ కోసం సమయం కోరిన ఆరు నెలల తర్వాత కేంద్ర పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి హర్దీప్ సింగ్ ఇటీవల అవకాశం ఇచ్చారు. వాస్తవానికి, జనాభా మరియు ఆర్థిక పరిస్థితులు ప్రధానమైనవి. వాటిని (PHPDT) జోడిస్తే, పీక్ అవర్స్‌లో పీక్ డైరెక్షన్ ట్రాఫిక్ 4,309, ఇది సరిపోదు. కానీ నగరంలో పెరుగుతున్న వాయుకాలుష్యం, ట్రాఫిక్ రద్దీ, అలాగే 2023 నాటికి పెరగనున్న జనసాంద్రత వంటి వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఆ సంఖ్య 6,000 దాటుతుంది. UP, పూణే మరియు సూరత్ వంటి 5000 కంటే తక్కువ PHPDT ఉన్న అనేక నగరాలకు కేంద్రం మెట్రో సహాయం అందించింది.

హైదరాబాద్ మెట్రో మొదటి దశకు సంబంధించిన విధానం ప్రకారం 25% నుండి 50% వరకు గ్రాంట్ ఈక్విటీ రూపంలో కేంద్రం సహాయం అందించవచ్చు. రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రాలలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు VGF (వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండ్) 10%కి మాత్రమే అంగీకరిస్తుంది, స్వప్రయోజనాలపై దృష్టి పెడుతుంది. మెట్రో తన చేతుల్లోనే ఉంచుకునేందుకు పీపీపీ వైపు మొగ్గు చూపింది. టెండర్‌లో అవకతవకలు జరగడం వల్లే మాటాస్‌ ప్రాజెక్టును దక్కించుకున్నారనే ప్రచారం జరుగుతోంది. మైటాస్ కంపెనీ దివాలా తీసిన తర్వాత మళ్లీ టెండర్లు వేసిన తర్వాత ఎల్ అండ్ టీ కంపెనీ బిడ్‌ను గెలుచుకుంది. తెలంగాణను పూర్తిగా వెలికితీయడానికి కేసీఆర్ ప్రభుత్వానికి చాలా సంవత్సరాలు పట్టింది. మరియు, అధిక వడ్డీ భారం కారణంగా, ప్రాజెక్ట్ వ్యయం 14,156 కోట్ల రూపాయల నుండి దాదాపు 18,000 కోట్ల రూపాయలకు పెరిగింది. పెరిగిన ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 10% (అంటే రూ. 18 బిలియన్లు) కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇంకా చెల్లించలేదు. అయితే గతంలో ఇచ్చిన రూ.1204 కోట్లలో మిగిలిన రూ.2.54 వేలకోట్లు బ్యాంకులకు ఉపశమనం కల్పిస్తామని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చినా నేటికీ కేంద్రం నుంచి స్పందన లేదు. ఇది పూర్తిగా రాజకీయ పక్షపాతమే అని చెప్పాలి. 10 మిలియన్ల జనాభా ఉన్న హైదరాబాద్‌లో రెండో దశ మెట్రోకు ఆమోదం లభించగా, 50 శాతం తీసుకునేందుకు కేంద్రం సుముఖంగా లేదు. 2023 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి, భారతదేశం మిగిలిన 17 నగరాల్లో మెట్రో ప్రాజెక్టుల కోసం రూ. 203,856.2 కోట్ల గ్రాంట్లు అందించింది మరియు ఢిల్లీ మరియు సమీప రాష్ట్రాల్లోని నగరాలకు జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం పేరుతో రూ. 2,345 కోట్ల RRTS ప్రాజెక్టులను ఆమోదించింది. గుజరాత్‌లోని వడోదర, సూరత్, ఉత్తరప్రదేశ్, కాన్పూర్, లక్నో, ఆగ్రా, భోపాల్ మరియు పాట్నాలతో పాటు (2011 మరియు 2023 జనాభా ఆధారంగా 10 నుండి 25వ ర్యాంక్‌లో ఉన్నాయి) , మీరట్ మరియు గోరఖ్‌పూర్ అన్నీ మంజూరు చేయబడ్డాయి మరియు భారీగా నిధులు సమకూర్చబడ్డాయి.

దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న మెట్రోలను పరిశీలిస్తే, మోడీ నేతృత్వంలోని భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం RTI ద్వారా 2014 నుండి 2023 వరకు అనేక నగరాల్లో మెట్రో రైల్వేలకు గ్రాంట్లు, ఈక్విటీ మరియు డేటా సర్దుబాటు కేటాయింపులను ఈ క్రింది విధంగా అభ్యర్థించింది. ఢిల్లీ (అన్ని దశలు), చెన్నై రూ 8,819 కోట్లు, బెంగళూరు రూ 18,233 కోట్లు, ముంబై రూ 16,662 కోట్లు, కోల్‌కతా రూ 7.1 కోట్లు, కొచ్చి రూ 2,328 కోట్లు, నాగ్‌పూర్ రూ 60.76 కోట్లు, లక్నో రూ 4,802 కోట్లు, అహ్మదాబాద్ రూ 9,314 కోట్లు, పుణె 5 రూ. , నోయిడా రూ.9.7 కోట్లు, భోపాల్ రూ. 8.9 కోట్లు, ఇండోర్ రూ. 6.09 కోట్లు, పాట్నా రూ. 7,000 కోట్లు, కాన్పూర్ రూ. 4,382 కోట్లు, ఆగ్రా రూ. 2,264 కోట్లు, సూరత్ రూ. 2,436 కోట్లు, ఢిల్లీ “ఘజియాబాద్” మీరట్ (ఆర్‌ఆర్‌టిఎస్) రూ. 12, 59 గత సంవత్సరం నాటికి. 2023-24 బడ్జెట్‌లో కూడా హైదరాబాద్‌కు స్థానం లేదు. ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ మరియు గుజరాత్‌లోని చిన్న నగరాలు మరిన్ని నిధుల కోసం ఆమోదించబడ్డాయి. అవి ఢిల్లీ రూ. 22.85 బిలియన్లు, బెంగళూరు రూ. 35.22 బిలియన్లు, ముంబై రూ. 23.98 బిలియన్లు, నాగ్పూర్ రూ. 11.99 బిలియన్లు, అహ్మదాబాద్ రూ. 6.28 బిలియన్లు, పుణె రూ. 600 కోట్లు, భోపాల్ రూ. 12.4 బిలియన్లు, ఇండోచైనా రూ. 1,134 కోట్లు, పాట్నాలో రూ. 1,479 కోట్లు. పాట్నా, కాన్పూర్‌లో రూ.1,736 కోట్లు, ఆగ్రాలో రూ.1,309 కోట్లు, సూరత్‌లో రూ.2,264 కోట్లు, కొచ్చిలో రూ.264 కోట్లు, ఢిల్లీలోని ఘజియాబాద్ మీరట్ (ఆర్‌ఆర్‌టీఎస్) రూ.3,596 కోట్లు.

దేశంలో అత్యధిక జనాభా నివసించే ప్రదేశాలలో, ముఖ్యంగా రవాణా పరంగా మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికకు కేంద్రం బాధ్యత వహించాలి. బీజేపీ నేతలు అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి, అద్వానీల మాటల్లో చెప్పాలంటే, రాష్ట్రాలు కొత్త ప్రాజెక్టులలో ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించాలి కానీ పక్షపాతంతో ఉండకూడదు. నేటి భాజపా పాలకులు జాతీయ ఐక్యత, సమాజాన్ని సమానంగా చూడాలనే ఆలోచనను పెంపొందించుకుంటే దేశ ప్రజలలో ఒక భావన ఉంది.

ఈ పరిణామాలను గమనించిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌, మంత్రి కేటీఆర్‌ రాయదుర్గం నుంచి శంషాబాద్‌ ఎయిర్‌పోర్టు వరకు మెట్రోను ప్రారంభించేందుకు రూ.56.88 కోట్ల రాష్ట్ర నిధులను వినియోగించాలని నిర్ణయించి టెండర్ల ద్వారా పనులు ప్రారంభించారు. కేంద్రం సహాయం చేయకపోయినా సాంకేతికతకు లైసెన్సు ఇవ్వడంలో జాప్యం చేస్తోంది.

హైదరాబాద్ నగరాన్ని నాలుగు దిక్కులుగా విస్తరించడం, ముఖ్యంగా విమాశ్రయం నుంచి తుక్కగూడ-కందుకూరు, ఎల్‌బీనగర్‌ నుంచి హయత్‌నగర్‌ వరకు, కొత్త ప్రతిపాదనలతో జేఎన్‌టీయూ-హైటెక్‌ సిటీ మధ్య మోనోరైలు, సికింద్రాబాద్‌ నుంచి మేడ్చల్‌ వరకు పాదచారుల వంతెన ఏర్పాటు చేయడం సంతోషకరం. విషయం. దేశంలో అత్యధిక జనాభా నివసించే ప్రదేశాలలో, ముఖ్యంగా రవాణా పరంగా మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికకు కేంద్రం బాధ్యత వహించాలి. బీజేపీ నేతలు అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి, అద్వానీల మాటల్లో చెప్పాలంటే, రాష్ట్రాలు కొత్త ప్రాజెక్టులలో ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించాలి కానీ పక్షపాతంతో ఉండకూడదు. నేటి భాజపా పాలకులు జాతీయ సమైక్యత, సామరస్య భావనతో సమాజానికి చేరువైతే బాగుంటుందన్న భావన దేశ ప్రజల్లో ఉంది.

(రచయిత: సీనియర్ రిపోర్టర్)

– ఇనగంటి రవికుమార్ 94400 53047